Eva Burke 1885-1974 Bean ó Chill Dara in Ard-Oifig an Phoist 1916 Rugadh Henry Burke in Albany, Nua-Eabhrac de thuismitheoirí Éireannacha, agus thaisteal sé go hÉirinn, áit inar bhuail sé le Maria Kelly ó Thiobraid Árann, agus phós sé í. Lonnaigh an lánúin nua-phósta in An Droichead, Cairbre, ina bhfuair siad feirm clainne trí oidhreach i gCuanach. Dúradh gur mar chaitheamh aimsire a bhí Henry Burke ag gabháil don fheirmeoireacht, agus rinne sé feirmeoireacht go fairsing sa cheantar. Tá sé ar taifead i nDaonáireamh 1901 go raibh teach den chéad grád aige, le ceithre seomra agus naoi bhfuinneog. Bhí cúigear páistí sa taifead: John Joseph (14), Peter Paul (12), Henry George (11), William E. (8) agus James F. (5). Bhí Eveline Mary, a rugadh ar 3 Deireadh Fómhair 1885, ina scoláire cónaithe ag Coláiste agus Scoil Cónaithe Mhuire Sion, Sráid Eccles, Cé na nÓstaí, Baile Átha Cliath. I 1911 taifeadadh go raibh Eva Burke ina ‘abhar bhanaltra’, agus í ina cónaí in Áras Áltraí Ospidéil Ríoga Chathair Bhaile Átha Cliath i bPlás Eastmoreland. Tar éis traenála, chuaigh Eva chun cónaí lena h-aintín ag Bóthar na Deargaile, Droim Conrach. Mar bhanaltra oilte, bhí cúram aici ar coirnéal scothaosta nuair a tháinig scéala go Droim Conrach go raibh an t-Éirí Amach tar éis briseadh amach. Rothaigh sí go Bhaile Átha Cliath agus dearbhaíodh di go raibh an t-Éiri Amach tar éis briseadh amach, agus ar ais léí go Droim Chronrach agus d’inis sí don choirnéal nach mbeadh sí ann ann cúram a thabhairt dó a thuilleadh. Tar éis rothaíocht a dhéanamh ar ais go lár na cathrach, chuir sí í féin in aithne do Phádraig Mac Piarais mar bhanaltra. Bhi deartháir léí, Frank Burke, i ngarastún Ard-Oifig an Phoist freisin, agus é lonnaithe ar dhíon an bhfoirgnimh. Bhí Eva Burke i dteannta an Chaptaein Thomas Weafer nuair a lamhacadh agus maraíodh é maidin Dé Céadaion agus seilbh aige ar An Banc Ibeirneach ar chúinne Sraid na Mainistreach Iochtarach agus Sraid Sackville. De bharr tabhacht stráitéiseach an bhfoirgnimh bhí Weafer agus a chompánaigh in ann smacht a choimeád ar rochtain don sráid ó Stáisiún Sráid Amiens; bhí seilbh ag baill de gharastúin Ard-Oifig an Phoist ar roinnt bhfoirgnimh ar an dá thaobh de Sráid Sackville. Chócaráil baill de Chumann na mBan béilí agus chuidigh siad go ginearálta le na fir. In Ard-Oifig an Phoist, bhí sí mar bhanaltra do Shéamais Ó Conghaile, a bhí gortaithe tar éis lamhacadh sa ruitín ag snípéir Sasanach. De réir scéil na clainne, nuair nach raibh sí in ann codladh d’fhág sí Ard-Oifig an Phoist agus d’fhill sí go dtigh a h-aintín i Droim Conrach. Tar éis codladh maith d’fhill sí go hArd-Oifig an Phoist an maidin dár gcionn. Agus an lá ag dul ar aghaidh, cailleadh smacht ar na tinte a bhí tar éis briseadh amach ar urláir uachtair Ard-Oifig an Phoist, agus ba léir go gcaithfear suíomh eile a aimsiú. Ordaíodh do mhná an gharastúin imeacht faoi chosaint ag Cumann na Croise Deirge. Seoladh Eva Burke leis na daoine gortaithe agus Cumann na Croise Deirge chuig Ospidéil Sráid Jervis. Dar lena garmhac, Éanna de Burca, lean Eva le banaltracht tar éis an Éirí Amach agus ní raibh sí ina ball de Chumann na mBan. Gabhadh Frank Burke tar éis an géilleadh agus cuireadh i bpriosúin é i bPriosún Stafford agus i gCampa Imtheorannaithe Frognoch sa Bhreatan Bheag. D’fhill sé go hÉirinn ar Oíche Nollag 1916 agus bhuail sé le Eva agus é ar a bhealach go Droim Chonrac ar bord bus. D’fhill siad abhaile go Cairbre le haghaidh Lá Nollag 1916. Tar éis Coghadh na Saoirse bhí Eva fostaithe ag Bardas Átha Cliath mar bhanaltra. Fuair sí bás ag baile a dheartháir Frank i Ráth Fearnáin, i mí na Samhna 1974, agus í in aois a naoi mbliana agus ceithre scór. James Durney Historian in Residence 22